شاگردانش ، به نام شيخ محمّد اسماعيل محلاتى ، آخوند نوشته‌اى منتشر ساخت و در آن رأى خود و ديگر علماى نجف را داير بر ضرورت برقرارى حكومت مشروطه در ايران اظهار داشت . وى در اين نوشته ، كه در اوايل 1327 ق نشر يافت ، عقايد خود را در بارهء نظام مشروطيّت ، و مفاهيم استبداد و آزادى به اختصار ذكر كرده است . در آن جا مىنويسد : « مشروطيّت و آزادى ايران عبارت از عدم تجاوز دولت و ملّت از قوانين منطبقه بر احكام خاصّه و عامّهء مستفادهء از مذهب و بيّنه بر اجراى احكام الهيه » است . آخوند « حفظ نواميس شرعيه و ملّيه » را در گرو حكومتى صالح و قانونى دانسته و ضرورت جلوگيرى از منكرات و برقرارى عدالت و رفع ظلم و « صيانت بيضهء اسلام و حوضهء مسلمين » و به مصرف رساندن ماليات در مصالح مردم را بر عهدهء آن شناخته است . وى هم‌چنين ، انتخاب نمايندگان مجلس شوراى ملّى را منوط به شناخت كامل مردم از آنان و « وثاقت و امانت و درايت » آنان ذكر مىكند . « 1 » آخوند ، مخالفت با اساس مشروطيّت را به منزلهء محاربه با امام زمان مىشمرده است ، و تأييدات كتبى و شفاهى از كسانى كه به تبيين شرعى مشروطيّت پرداخته و در اين باره رساله‌هايى مىنوشتند مىكرده است . هنگامى كه ميرزا محمّد حسين نائينى ، كه نزديك‌ترين مشاور او در زمينهء مسايل سياسى بود ، به نگارش تنبيه الامّة و تنزيه الملّة دست زد و درستى اساس نظام مشروطه را از منظر شريعت روشن ساخت و به اعتراض مخالفان پاسخ داد ، آخوند تقريظى بر آن نوشت و بر مطالب مندرج در آن صحّه نهاد و اصول مشروطيّت را برگرفته از شريعت اسلام شمرد . در تقريظى هم كه بر رسالهء لباس التقوى سيّد جمال الدين واعظ اصفهانى نوشته ، كمك به نهضت اسلامى ضد استبداد را با جهاد بر ضدّ كفر برابر شمرد . خراسانى در تلگراف‌هاى خود به مشروطه‌خواهان بارها بر لزوم حفظ كيان اسلام و حدود و ثغور مملكت ايران و

--> ( 1 ) . رسائل مشروطيّت ، ص 485 و 486 ؛ واقعات اتّفاقيه در روزگار ، ص 251 .